El Zapato Inglés (“Recuérdalo tú y recuérdalo a otros”)

12 Sep

Hai en Vigo unha calella estreita que une a rúa da Palma e a rúa da Oliva. En realidade é só a traseira da ábsida da Colexiata, e calquera home ou muller con raios X nos ollos podería esculcar, ao atravesar esa ruela, alén do muro de pedra, o altar maior da Concatedral e o cu moreniño do Cristo da Vitoria. Pero ao que vou. Batín este sábado alí, nese paso angosto que non figura no Google Street View, co posto dun mercadillo no que, entre memorabilia varia, achei un libro de facturas de El Zapato Inglés, uns grandes almacéns dedicados á venta de calzado de importación ubicados, alomenos na súa primeira sede, no número 5 da rúa do Príncipe. Foron dous euros só, e a sensación única de lle ter arrebatado ao tempo, que todo o pode, un anaco vivo das súas posesións.

Como a memoria, alomenos para min, é a única forma acreditada de eternidade o certo é que subín por Sombreireiros, Elduayen e o Paseo de Alfonso cara á miña casa convencido de que levaba nunha bolsa o corazón latexante da miña cidade de antano, condensado nunhas tintas vermellas, azuis e brancas, as cores da Union Jack, tan vivas e vibrantes como cando saíron da Litografía Rial y Espinosa de Vigo alá, sabedeus, polo ano 1919 ou 1920 do século pasado. Xa en Camelias atopei a Paulo que pasaba na bici xusto por diante do meu portal. Arrinquei as primeiras follas do libro e deillas, coma quen opera unha transfusión de lembranzas. Iso xa me pareceu a proba irrefutábel e suprema do poder da memoria, a evidencia de que ese corazón que acababa de rescatar nunha congostra medieval do Vigo das cantigas de amigo seguiría a bater agora en dous lugares diferentes, ano 2012, de Camelias Street. Coma ese poema de Luís Cernuda, titulado 1936, de Desolación de la quimera, que di, no seu primeiro verso: “Recuérdalo tú y recuérdalo a otros…”.

TELÉFONO 101. O libro de facturas é fermoso. Téñoo agora entre as mans. No ángulo superior esquerdo fica o logo do establecemento, unha sorte de bobby británico reciclado en xastre de Saville Road, con bata de traballo e pantalóns de pixama polos nocelos, que deixan ver un zapato estilizado e feminino. Nas mans sostén outro zapato máis grande cá súa cabeza. “Únicos establecimientos en su clase que reciben semanalmente las últimas creaciones”, reza un dos lemas. E o outro: “Calzado para Caballero Señora y Niños Procedente de Inglaterra, América del Norte y Nacionales”. O teléfono desta casa fundada en 1903 por Eulogio González é o 101 e sorprende a viveza da impresión, o vermello sangue das Litografías Rial y Espinosa (A Litografía Espinosa, fundada en 1917, traballa aínda hoxe no Porriño, no Polígono das Gándaras).

En realidade, nos anos vinte do século pasado, a rúa do Príncipe, a estrada de Castela e primeira vía do ensanche con iluminación artificial, era xa unha importante arteria comercial, unha recta populosa e concorrida que sería, durante décadas, o único espazo peonil do centro da cidade. Nas fotografías antigas, co tranvía cruzando a dorsal do pavimento, Príncipe (Galán durante a II República) parece unha rúa de Porto, Berlín, Shangai ou do Lower East Side de Nova York, ou todas á vez. Camisarías, sombreirarías, librarías, xastrerías, xoiarías, estudos fotográficos, fondas, hoteis, cafés e lojas de coloniais que se desputaban a atención dunha burguesía local, conectada ao mundo polos Cables Inglés e Alemán, os fíos telegráficos que traían até o porto vigués as noticias de Europa e o xeito de vida dos felices anos vinte: o football, o fox trot e as medias de seda. Vigo, acho que unha boutique da rúa Colón, foi o primeiro lugar do Estado español no que se venderon os pantalóns con cremalleira e esa querenza polo novo e polo que vén de fóra semella aínda escintilar no subconsciente da cidade.

EL ZAPATO ESPAÑOL E CELSO EMILIO. Non sei en que momento o Zapato Inglés migrou ao outro lado da rúa, Príncipe 14, esquina con López de Neira. Alí é onde eu o recordo, desde neno, nunha casa hoxe a piques do derrubamento. Tras o golpe militar de 1936, Recuérdalo tú y recuérdalo a otros, El Zapato Inglés, como moitos outros establecementos da cidade, viuse obrigado a mudar o seu nome polo máis patriótico e austero El Zapato Español. Igual que o Café Derby, no outro extremo de Príncipe, que se deu en chamar Café Imperial. A listaxe lémbraa Antonio Giráldez Lomba no seu libro 1939. La Guerra ha terminado… Hace 60 años en Vigo (Instituto de Estudos Vigueses): The Fashion converteuse en La Moda, o Cine Royalty acabou por ser o Cine Vigo, Maison du blanc/La Casa de blanco, de Hotel Palace pasou a Hotel Palacio, The Sport mudou en El Espor, The Smart (onde meu pai fixo o seu traxe de voda) transfigurouse en Esmar e a peletería El Louvre, na Porta do Sol, onde máis cerca se sentiron os primeiros disparos da sublevación fascista, mirou o seu nome transmutado no extravagante El Lubre (vése que deturpar topónimos vai no ADN dos reaccionarios). Naquelas datas, mesmo a ensaladilla rusa que comían os vigueses como aperitivo nos cocktail bar da cidade pasou a chamarse ensaladilla española.

O caso é que lembro o vidro de El Zapato Español, e lembro que só exhibían zapatos negros, escuros, de señora, nin altos nin baixos, nin pechados nin de salón, herdanza e expresión, supoño, da grisura dun tempo autárquico e represivo, tan diferente do Vigo ilusionado e puxante que medraba sen límites, pouco antes do crack de 1929. Dei ademais cunha fotografía do poeta Celso Emilio Ferreiro e a súa dona, Moraima, a pasearen pola rúa do Príncipe, no ano 1951, cando se acababan de instalar na cidade. Á dereita desa imaxe albíscase o vidro e o rótulo de El Zapato Español.

Onte baixei por alí, pola esquina de Príncipe, para lle facer unha fotografía co Iphone ao edificio de El Zapato Español. Dá medo como está e mete medo tamén a desmemoria coa que no Vigo de hoxe se acomete calquera recuperación. Ao parecer o baixo comercial vaino ocupar agora unha tenda de tallas grandes, integrando unha desolada paisaxe de franquicias e lojas baratas e sen personalidade nas que só resisten, moicanamente, a Papelería Comercial (Príncipe, 25) e a xoiaría Ramón Fernández (Príncipe, 29)

O caso é que me abondou pechar os ollos para me transportar a aqueloutra urbe que foi Vigo, a que tan ben describe Rexina Vega en Cardume (Premio Xerais 2007). Evoquei esa novela e sentín o chío do tranvía atravesando Príncipe, a sombra dos toldos a raias, as mulleres riseiras, collidas do brazo, tocadas cun bonete, de camiño á Escola de Comercio, o recendo salgado das patelas do peixe mesturado co aroma do café, e o renxer dos carros de bois, levando a pedra das canteiras do Porriño para construíren palacios urbanos e flamantes avenidas. A esperanza… E sentín unha música, xúroo, un lene fox-trot que ao mellor viña do Derby, das cordas do Trío Corvino, cortando a calor da tarde, unha melodía de amor, Cole Porter, dedicada a todo iso que quero e lembro, e que poño aquí como tributo á memoria daqueles tempos do Zapato Inglés. Velaí a vai.

Como Príncipe significa tanto para as viguesas e os vigueses, porque é a nosa rúa Santa Catarina, o noso Bond Street e o noso Faubourg St-Honoré, o noso paseo do domingo e o noso eirado das mozas e dos mozos, quixen rescatar dúas imaxes familiares, que teñen o seu correspondente clónico en todos os fogares desta cidade. Había en Príncipe, antano, camarógrafos que inmortalizaban o paseo da xente e non hai vigués que non garde unha instantánea de seus pais ou seus avós como as que eu traio aquí agora. O primeiro dos retratos é o de meu pai, Pepe Pérez Berenguer, á esquerda da fotografía, cos seus colegas José Luís Rivas (centro) e Marcelino Ageitos, á altura do Mercantil. Tres maneiras de levar unha gabardina. No envés da fotografía meu pai anotou con tinta azul: “29-1-57. Mañana del domingo”.

E estoutro retrato é o de miña nai coas súas amigas, á entrada de Príncipe, Urzáiz ao fondo, diante xustamente do extinto café Derby, hoxe BBVA, segundo o proxecto arquitectónico de Desiderio Pernas. Á dereita do grupo vése o predio, hoxe desaparecido, da Agencia Escalera, que coroaba unha fermosa e pétrea bola do mundo. Desde a dereita da fotografía rinlle ao retratista María Victoria, Geni, Victoria, Pepi e miña nai, Amalia Lorenzo, que é a da esquerda de todo. A fotografía, di Amalia, debeu ser tirada arredor de 1959. Amalia e Pepe non se coñecían daquela, aínda que estou certo de que deberon cruzarse ben de veces naquel ping-pong dominical dos grupos de chicos e chicas, Príncipe arriba, Príncipe abaixo.

Incríbelmente todo isto que veño de contar encríptase na presada de facturas de El Zapato Inglés, no volume amarelecido que eu resgatei este día na ábsida da Colexiata. A esperanza, os namoros en Príncipe, os zapatos primeiros, os calcetíns de perlé, a pantasma do tranvía, o traxe da voda, Celso Emilio, as tertulias do Derby, o fox trot, os tiros do 36, papá, mamá… Volvo coller entre as mans ese libriño de contabilidade, o tesouro, a cápsula de tempo, e onde pon SR. D…………. teño a tentación de riscar o meu nome. E onde pon DEBE……. estou por escribir o verso de Cernuda, o que xa dixen: “Recuérdalo tú, y recuérdalo a otros”. Que se aquí, nesta vida, temos un DEBER ese é para min o da memoria, o mesmo que nos volve eternos e nos impide desaparecer.

11 Respostas to “El Zapato Inglés (“Recuérdalo tú y recuérdalo a otros”)”

  1. Bouzas Setembro 12, 2012 ás 10:47 AM #

    Magnífico!! O que ti escribes, Fran, é literatura, fermosa, conmovedora, comprometida, transparente, emocionante… magnífica.
    Preciosa homenaxe á memoria.
    Es un crack, rapaz!

  2. Lourdes Setembro 12, 2012 ás 11:24 AM #

    Parabéns Fran, ben fermoso.
    Gracias por achegarnos estas cousas.

  3. Montenegro Setembro 12, 2012 ás 3:20 PM #

    Eses eran os tempos dos que meu pai dixo “daquela pensabamos que Vigo chegaría ser algo”. Gustaríame crer que parte dese espírito segue na nosa cidade. Fermosa a túa poesía, Fran, e o teu canto á memoria, ese epello que axuda a entender o presente e promete o futuro. Grazas.

  4. Lupe Ces Setembro 12, 2012 ás 9:45 PM #

    Grazas Fran por amar a tua cidade, que também é nossa.

  5. Ofélia Sintrom Setembro 13, 2012 ás 10:51 AM #

    Despois de ler o teu artigo fixen unha viaxe pola miña memoria e vin todo o que contas nel. A rúa Principe lugar de mil e un paseo, esas rapazas tan. sonrintes e felices, escoitei a música da Marquesina, sentin o recendo que viña do mar e vinme a min mesma con 50 anos menos. Pois eu son unha desas mociñas da fotografia. Grazas polos teus recordos que son os meus

  6. Mónica Bar Setembro 13, 2012 ás 6:11 PM #

    Deus, Fran, moi fermoso, e sabes que eu teño un soño recorrente con esa tenda? coas paredes ateigadas de caixas ata o teito e un enorme patio ao fondo… fixéchesmo recordar. Tamén vexo a miña nai e as miñas tías, igualmente collidas do brazo, que tempos. grazas por compartilo.

  7. UK Setembro 13, 2012 ás 10:37 PM #

    Grande artigo. Saúdos dun vigués dende Durham.

  8. Monte Carmelo Setembro 15, 2012 ás 11:21 AM #

    Gostei do artigo. Parabéns.

  9. Agustín Fernández Paz Setembro 16, 2012 ás 7:41 AM #

    Pareceume un post marabilloso, dos de reler de cada pouco. Parabéns agradecidos!

  10. Pili Setembro 19, 2012 ás 4:26 PM #

    Que bonito artigo Fran, é pura poesía…..ademais das fotos…..

  11. franplorenzo Setembro 21, 2012 ás 11:26 AM #

    Moitas grazas a todas e todos por lerdes este texto e compartilo. Hai un mito que circula por aí ao respeito da xente de Vigo arredor do noso déficit de memoria. Algo hai de certo pero na nosa man está tamén estimular o arquivo de recordos e loitar para que a desmemoria que nos impoñen non sexa. Grazas ás vosas palabras decátome de que paga a pena iso de Cernuda que puxen arriba: primeiro recordalo un mesmo e xa logo recordárllelo aos outros. Apertas!

Deixar unha resposta

introduce os teu datos ou preme nunha das iconas:

Logotipo de WordPress.com

Estás a comentar desde a túa conta de WordPress.com. Sair / Cambiar )

Twitter picture

Estás a comentar desde a túa conta de Twitter. Sair / Cambiar )

Facebook photo

Estás a comentar desde a túa conta de Facebook. Sair / Cambiar )

Google+ photo

Estás a comentar desde a túa conta de Google+. Sair / Cambiar )

Conectando a %s

%d bloggers like this: