Un rapaz sen aldea, un ninguén

30 Nov
IMG_20151130_105451-01

Aquí, á esquerda, xogando co meu irmán Moisés e o meu curmán Fran, de pé, nuns culumpios de Coia. Nenos non labregos. In a urban-proletarian way. Circa 1978.

A finais dos anos setenta o galego, a lingua galega, a lingua de Galiza, non ingresara aínda nas aulas salesianas de María Auxiliadora, en Vigo. De feito non o fixo até un día do ano 81 ou 82 no que o profesor, coma un xabaril nunha exhibición de louza chinesa, botou as súas desconsideradas gadoupas sobre a finísima porcelana do idioma. Mesmo eu, cativo de adestramento urbano –que practicamente só lle oíra falar galego á señora de Beade que fregaba o portal da nosa casa, ás mulleres que vendían o peixe na praza de Abastos, a algún amigo de meu pai e nos veráns de Corrubedo–, souben recoñecer todos os erros e os castelanismos de alta radioactividade que aquel irmán palentino ía deitando nas súas leccións maxistrais de gallego; a proba de que os cativos que medran neste país levan o galego incorporado de serie, inscrito nalgún recanto do seu corpo: unha aprendizaxe case osmótica que moitos papás e mamás teiman en negarlles aos seus pequenos, non vaia ser que ese galego, aprendido e aprehendido, contamine o perfecto castelán que se practica aquí, en Galiza. Te va buena.

Pero falaba da escola e daqueles cativos do centro de Vigo que un día abriron a capa do seu libro de texto para ler unha historia de Otero Pedrayo sobre os ríos galegos. E outros libros. A estrea foi para nós, supoño que coma para moitos primeiros lectores daquel tempo, coas Memorias dun neno labrego, de Xosé Neira Vilas, o best-seller da literatura galega, co permiso de Afonso X e Rosalía de Castro. Lembro as tribulacións de Balbino, un rapaz da aldea, e o alleas que, na altura, me resultaban.
561038_429560237074613_698808422_n

Moitas horas pasabamos de cativos neste parque do Castro. Ao fondo, o Pirulí, antes Hospital Xeral, antes Almirante Vierna, hoxe nada, apenas abandono.

Para os nenos que medramos na cidade, a aldea foi sempre un idealizado Walhalla, un paraíso ao que acudir sempre que non o impedían as obrigas escolares. Chegado o verán, o Antroido, o Nadal ou a Semana Santa, todos os nenos con aldea montaban no coche familiar cada venres pola tarde, e regresaban a Vigo neses mesmos coches, que eran en realidade cabalos de Troia rurais, cargados de grelos, patacas e chourizos, os galanos da Terra, o traballo das avoas e dos avós. A aldea, especialmente en Vigo, marcaba o seu territorio na urbe: no nome dos bares –o Herville, o Sabucedo, o Carballo…,– ou no dos ultramarinos, debuxando unha sorte de xeografía pantasma que eu fun dotando de significado a medida que coñecín, por min mesmo, ese país que convertía os toldos dos negocios en pequenas embaixadas do seu ser minifundista.

Ao revés que Balbino fun, co paso dos anos, desenvolvendo unha sorte de complexo, ou eiva recoñecida, que se facía aínda máis explícita diante da recorrente pregunta dos meus compañeiros: ¿dónde es tu aldea? A resposta “no tengo aldea” comportaba unha outra pregunta/exclamación: “cómo no vas a tener aldea…? O meu pai procuroume unha solución de urxencia: “Si te preguntan les dices que tu aldea es Vigo, que es donde nacieron tus padres…“. Eu mesmo sabía, como sabía que era pésimo o galego de Don Amador, que Vigo non era o lugar remoto no que pasar tres meses de vacacións. Só Corrubedo, por un tempo, cubriu o oco desa saudade.

Este día, mentres escribía unha crónica sobre o pasamento de Virxilio Viéitez, volvín achar nas imaxes dese mestre da fotografía o fascinio vexetal da aldea, a súa telúrica enerxía. Dalgunha maneira, encontrei nesas fotografías en branco e negro o espazo, a leira, que a cidade lles negou a todos os que son, coma min, e parafraseando a Neira Vilas, un rapaz sen aldea, coma quen dis un ninguén

la foto (1)

Os nenos urbanos galegos tampouco nunca fomos puramente urbanos. A simbiose é lei. Aquí nuns montes pola parte de Mos, ao lado de Vigo con tres anos ou así.

*** Este texto foi publicado nas páxinas de Galicia Hoxe en xullo de 2008. Recupéroo agora para unha cativa homenaxe  a Xosé Neira Vilas, finado o pasado venres, e coas imaxes aínda na retina da espléndida mostra Galicia Máxica, de Gustav Henningsen, que se pode visitar no Museo do Pobo Galego até o ano que vén. Que a terra lle sexa leve a Pepe Neira, todo o leve que lle pode ser a terra a un galego.

6 Respostas to “Un rapaz sen aldea, un ninguén”

  1. Miguel Novembro 30, 2015 ás 5:44 PM #

    Pois si, Fran. Excelente artigo. Sábado en Balaídos moitos esperamos que o minuto de silencio tamén fose por un home que puxo as primeiras palabras galegas en moitas das nosas linguas urbanas. Mais non foi así. Os marcadores proxectaban o anuncio de “leite galega 100%” caendo o chorro preto do l para que tamén se puidese ler “gallega”, todo acompañado dunha desconcertante concordancia masculino-feminino. Logo o himno celeste atronaba en galego a capella mentres nas pantallas podía ser seguido en lingua de signos, mais subtitulado en español: valentía y corazón. Por último, a guinda, o anuncio de Gadis: “presumamos como galegos”. ?? Galiza esquiza. Que a terra lle sexa leve a Pepe Neira. Falta lle fai!

  2. Mon G. Buhigas Novembro 30, 2015 ás 8:43 PM #

    Marabilloso coma sempre. Desta volta teño que deixar un comentario polas moitas semellanzas. Eu tamén fun un neno urbanita, tamén pasei a miña infancia en Vigo, tamén nun colexio de irmáns católicos, a poucos metros dos Salesianos, os Maristas. Meu pai xa estudiara nos Maristas de Lugo e moitos dos meus mestres foran os seus mestres nos anos da posguerra. Eu son do ano 1965, oito anos menos novo que Fran P. Lorenzo se estou ben informado. Perdón pola indiscreción. Foi en 1980 cando tiven Galego por primeira vez como asignatura e debo dicir que tiven unha profesora de Galego que non so falaba perfectamente se non que mudou para sempre a miña vida. As súas verbas eran mel e martelo. Tiven perfecta consciencia de que ata aquela me amputaran algo que era tan da miña propiedade e tan inherente a min como os meus apelidos ou o meu sangue. Mais eu si que tiña aldea. Tiña aldea porque pasaba os veráns en Vilagarcía de Arousa e moi preto, no concello de Ribadumia, na parroquia de Lois, onde moran para sempre moitos dos meus familiares nun panteón a carón da igrexa, tiñan as tías de meu pai unha casa de labranza cunha enorme extensión de xardíns e leiras, dous piornos, corte e adega. Alí, na casa da aldea, que fora propiedade do falanxista José Ramón Gómez Gómez, padriño de meu pai, e hoxe catalogada fraudulentamente como pazo por obra e gracia das lexións populares comandadas por un tal Louzán e publicitada cun bo feixe de mentiras con cartos públicos, recibín unha boa reprimenda dun tío meu por falar “ese dialecto impropio de un chico como tú”. Cousas da vida, uns anos despois, os imperativos legais e o devenir funcionarial do suxeito en cuestión fixo de karma. Polo que a min respecta, teño unha débeda eterna con Begoña Gil, a que foi a miña profesora de Galego durante aquel tempo nos Maristas, e co legado que me deixou, centos de miles de páxinas asinadas por Luis Pimentel, Celso Emilio Ferreiro, Castelao, XL Méndez Ferrín, Álvaro Cunqueiro e os seus Poema do sí e do non, so por citar algúns. Eu tiña todo en contra por tradición familiar, por ubicación xeográfica, mesmo pola militancia política do pater familias, militante fundacional de aquela cousa chea da naftalina franquista que pediu a abstención no referéndum constitucional e que agora abraza o sacrosanto texto para discutir non sei que soberanías. Hoxe podo disfrutar de cousas como Bater de sombras, de Celebración, dos libros de Marta Dacosta, dos de Elvira Riveiro, da Poesía toda, da vida, na que é a miña lingua. E si, son un neofalante, si. Dende hai 35 anos, pouco máis. E orgulloso de selo.

  3. Susana Piñeiro Decembro 16, 2015 ás 9:36 PM #

    Que ilusión me fai descubrir que un dos meus escritores e xornalistas favoritos pasou polas aulas nas que agora son eu a que aprende o galego (outra nena do 72 acomplexada por non ter aldea). Mágoa que entre as liñas non perciba un bo recordo desa pasaxe!

  4. Susana Decembro 16, 2015 ás 9:39 PM #

    Que ilusión me fai descubrir que un dos meus escritores e xornalistas favoritos pasou polas aulas nas que agora son eu a que aprende o galego (outra nena do 72 acomplexada por non ter aldea). Mágoa que entre as liñas non perciba un bo recordo desa pasaxe!

Trackbacks/Pingbacks

  1. Neira Vilas | Editorial Trymar - Decembro 1, 2015

    […] entre os Manolitos, como se fose unha historia pasada, sen rancores, do que eran antes as cousas. O icono da aldea como lugar idílico, onde o traballo honrado dos balbinos nos converteron a todos en […]

Deixar unha resposta

introduce os teu datos ou preme nunha das iconas:

Logotipo de WordPress.com

Estás a comentar desde a túa conta de WordPress.com. Sair / Cambiar )

Twitter picture

Estás a comentar desde a túa conta de Twitter. Sair / Cambiar )

Facebook photo

Estás a comentar desde a túa conta de Facebook. Sair / Cambiar )

Google+ photo

Estás a comentar desde a túa conta de Google+. Sair / Cambiar )

Conectando a %s

%d bloggers like this: