Hello, it’s me (Historias de mulleres ao teléfono) – I

4 Jan
EWE_Phone_Call,_North_Hollywood,_1962_r1

Marilyn Monroe, North Hollywood, 1962

Dubido que haxa alimento máis san e proteico cós tópicos narrativos. Gústanos diseccionalos, saber de que están feitos, coñecer as súas orixes e ingredientes. E neles adoitamos achar respostas, claves para novas lecturas, igual que aquel feiticeiro da tribo que remexía nas vísceras dunha alimaria sacrificada para ler o futuro. As convencións narrativas están nas tripas de todos os relatos, son o seu estómago, latexan da mesma maneira. E coma ese animal morto precédennos e explícannos. Nunha canción, nunha novela, nunha película, sobre as táboas dun teatro. Dicíao Godard: “Abóndame unha muller e unha pistola para armar unha historia”. Por que non unha muller e un teléfono? No meu caso é un fascinio de moi atrás, da nenez. Miña nai, de pé, no corredor da casa, falando por aquel aparello arcaico, de baquelita gris, e eu, á espreita, recreando os diálogos apagados ao outro lado da liña. As orixes dun misterio que os móbiles banalizaron, en parte, pero que ficou retratado de xeito explícito en case todas as representacións literarias, musicais, escénicas ou audiovisuais do século XX. Este pequeno repaso, íntimo, incompleto e persoal, é unha homenaxe tamén ao tempo perdido no que -como rezaba un  anuncio de telefonía- “chamabamos aos lugares e non ás persoas”, memorizabamos números como se fosen arcanos e agardabamos unha chamada sen saír da casa, ao pé do auricular. Un tempo no que non había whatsapp, nin emojis, senón cabinas, locutorios e teléfonos fixos desde os que se dicían cousas importantes sen moverse do sitio e coa voz entrecortada.

Para dicir a verdade todo isto comeza co vídeo de Adele, Hello. Malia o seu filtro sepia-voda romántica-anos dousmil, se algo sabe Xavier Dolan, que realizou o clip, é epatar con eficacia e converter en lei o que, ás veces, non pasa de capricho. 875.984.984 visualizacións, a día de onte, na plataforma Youtube e ducias de miles de memes e reapropiacións do asunto. Un integrado coma min, un nada apocalíptico, ben pode asumir o pack completo con naturalidade: vídeo e tema musical. A canción é, en si mesma, unha apoloxía da conversa telefónica antiga, a chamada dunha amante tempo despois, que pide perdón e demanda unha nova oportunidade. Hello, it’s me. Ola, son eu. Hai teléfonos, axendas de papel, cabinas abandonadas e teléfonos móbiles con tapa, que é a versión millennial do teléfono fixo de toda a vida. Un remuíño  de follas outonizas, certa actitude de desespero drama-queen -imaxino a Dolan “mans á cara, Adele, mans á cara”- e un clamor: Hello from the other side/ At least I can say that I’ve tried/ To tell you I’m sorry/ For breaking your heart…

jean_cocteau

Jean Cocteau, autor de ‘La voix humaine’

Pero Hello non inventou a fórmula narrativa da muller ao teléfono, aínda que a prestixiase e a teletransportase ao presente. Jean Cocteau e a súa obra teatral La voix humaine (A voz humana), estreada en París en 1930, están no substrato de todas as historias de mulleres á beira dun teléfono, polo menos nunha pantalla ou sobre un escenario. O que seguramente foi apenas o pretexto para un soliloquio -unha muller desesperada, que conversa co seu amante, horas antes de que este a abandone por outra muller- deveu na matriz dun modelo conversacional que demostra a súa vixencia  estética e discursiva -non sempre social ou ideolóxica- en pleno 2015. Cocteau escribiuna, ao parecer, para a súa amiga Edith Piaf, pero ela nunca a chegou a representar.

Por aqueles datas, nese mesmo 1930, o teléfono empezaba a figurar xa nas películas como privilexiada arma de comunicación masiva, por exemplo na memorábel Der Blaue Engel (O anxo azul) de Joseph Von Sternberg, na que a pérfida cabarateira Lola (Marlene Dietrich) estabelecía os primeiros pasos desta icónica alianza.

oanxoazul

Dous anos máis tarde, na película Grand Hotel (1932), de Edmund Goulding, considerado o primeiro all-star film, era outro mito, Greta Garbo, quen afortalaba ese nexo eterno. Garbo interpreta a Grusínskaya, unha bailarina rusa, en plena crise artística e vital, que neste filme pronuncia, con voz cavernosa e desolada, unha das liñas de diálogo máis memorábeis da historia do cine. “I want to be alone, I just want to be alone” (Quero estar soa, só quero estar soa!) (no min. 0:18). Momentos despois, no seu cuarto de hotel, soa como ela quería, fala por teléfono co mestre Pimenov e confésalle o seu desespero: “Non podo seguir!” (min. 2:10)

Greta Garbo Grand Hotel 042432

No reparto de Grand Hotel, e sigo cos pactos icónicos actriz-teléfono, tamén figuraba Joan Crawford, gañadora dun Oscar en 1945 polo seu papel en Mildred Pierce. Crawford estaba enferma así que recolleu na cama o Oscar á mellor actriz, en marzo de 1946, ao tempo que atendía as chamadas telefónicas. O teléfono sempre foi un consolo nas reclusións, unha vía de contacto co exterior. Que difícil resulta hoxe concibir un mito -de calquera tipo- que non oculte a doenza. Iso si. Joan Crawford pasou a gripe maquillada, peiteada e vestida cun salto de cama, preparada para recibir visitas e estatuíñas de ouro. Iso eran estrelas!

American actress Joan Crawford (1904 - 1977) holding her Academy Award for Best Actress, for her performance in 'Mildred Pierce', as she makes a telephone call from her bed, March 1946. Crawford was presented with the oscar as she lay confined to bed due to illness. (Photo by Silver Screen Collection/Getty Images)

Na cama con Oscar. Joan Crawford en marzo de 1946.

 

SORRY, WRONG NUMBER. Sorry, Wrong Number (algo así como Síntoo, número equivocado, traducido en España como Voces de muerte) nuxxé un film noir, de 1948, dirixido por Anatole Litvak e protagonizado por unha incríbel Barbara Stanwyck. Un prodixio de guión, erguido sobre unha serie de flashbacks a partir dunha conversa telefónica que a rica herdeira Leona Stevenson (Barbara Stanwyck) intercepta por acaso. Leona vive confinada na súa cama, en plan Joan Crawford pero con hipocondría, e comunícase co exterior apenas polo teléfono. O que escoita ao outro lado do aparello é a dous homes que planean asasinaren unha muller. Dálle aviso á compañía telefónica e á policía, mais é ignorada. O seu home, Henry (Burt Lancaster) leva todo o día desaparecido. Non logra falar con el. Leona, aos poucos, descobre para seu terror que a muller ameazada non é outro que ela mesma. Aquí o teléfono é moito máis ca un pretexto narrativo. É a alma da película e o suporte dunha actuación memorábel da Stanwyck.

TM & Copyright © 2002 by Paramount Pictures. All Rights Reserved.

sorry_wrong_number

vocesdemuerte

Como pra estar tranquila, oiches?

undercurrent-katherine-hepburn-3

En ‘Undercurrent’ (1946), ‘Corrientes ocultas’, un noir de Vincente Minnelli, Katherine Hepburn desconfía das intencións do seu home, Robert Taylor.

babyjane

Bette Davies en ‘Whatever Happened To Baby Jane?’ (¿Qué fue de Baby Jane?), de Robert Aldrich (1962). O teléfono é o contacto co exterior neste claustrofóbico drama no que Bette Davies comparte plano, e odios ancestrais, con Joan Crawford

E Lana Turner en Imitación á vida, melodrama clásico da factoría Universal.

Imitation-of-Life-Sets

Lana Turner é Lora Meredith en ‘Imitation of life’ de Douglas Sirk (1959). Se non espera unha chamada está facéndoa pero Lora non deixa o teléfono quieto

 

MARILYN ON THE PHONE. Dietrich, Garbo, Hepburn, Bette Davies, Crawford… Xa que falamos de mitos é ben recoñecer que foi Marilyn Monroe quen propiciou o máis amplo e icónico catálogo de imaxes dunha muller ao teléfono. O seu rostro e a súa actitude, a súa voz doce, hipnótica, son, en por si, relatos encriptados e sen resolver, versións mudas de La voix humaine de Cocteau, obra teatral que ela -boa lectora, actriz e produtora- coñeceu de seguro. Houbo chamadas telefónicas a noite da súa morte. Chamadas sen resposta. Se a industria do espectáculo non a tivese recluído, tan cruelmente, no seu rol de sex-symbol descerebrado nin tivese ridiculizado as súas tentativas de fuxir do estereotipo quizais hoxe habería unha versión do monólogo de Cocteau titulada The Human Voice, do selo Marilyn Monroe Productions, protagonizada por ela mesma.

cd3edac70585365b808e6ac975f20975

marr

monroe

marylin

marilynmonroephotosonthephonema0711a

tumblr_m6xeyvMhUb1qkmctto1_500

tumblr_m7km5pgS1p1qlksl5o1_400

As comedias de Hollywood acudiron, de seguido, aos teléfonos como recurso e coartada argumental. Mulleres que falan por teléfono, chamadas que se cruzan, operadoras que anuncian a desconexión da liña demandada… En La voix humaine a protagonista tamén ten que batallar coas interferencias no canal, as conversas cruzadas, os malentendidos. Colgar, chamar, chamar, colgar, agardar, desesperar.

audrey

Audrey Hepburn en ‘Charade’ de Stanley Donen (1963)

Un exemplo paradigmático das posibilidades deste recurso é a ‘comedia telefónica’ Pillow Talk (1959), protagonizada por Doris Day e Rock Hudson, obrigados a compartiren unha mesma liña de teléfono. As conversas, os rifirrafes e os malentendidos entre eles dous arman a estrutura do guión pero tamén inflúen na planificación do filme, a través do recurso, moi típico das películas dese momento, da pantalla partida.

rockdoris

Doris-Day-in-Pillow-Talk-doris-day-11787134-953-536

PILLOWTALK5

E a xa mítica escena da conversa telefónica no baño entre Doris Day e Rock Hudson.

Só un ano despois, en 1960, Vincente Minnelli adapta para a Metro Goldwyn Mayer un existoso musical de Broadway, a película Bells Are Ringing (Soa o teléfono) na que Ella (Judie Holliday), a operadora dun servizo de atención telefónica de Nova York, adopta diferentes voces e personalidades para cada un dos seus clientes.

deanmartin

É Ella quen, namorada da voz dun home (Dean Martin), canta Perfect relationship, unha loanza das relacións amorosas por teléfono. Non importa o aspecto que el teña, nin como ten os ollos, -di-, el non me pode ver a min, eu non o podo ver a el, que relación perfecta!, conclúe, porque “este amor nunca perde o seu misterio”. A película foi un fracaso comercial.

O anverso dese espírito burlón da comedia romántica, na que os namorados xogan ao malentendido, é a filmografía de Alfred Hitchcock. No seu filme de 1954, Dial M for Murder (en España traducido como Crimen perfecto) fica a que é quizais unha das secuencias máis desacougantes e ben planificadas da historia do cine, polo menos arredor dunha chamada. Grace Kelly, en camisón, coma Joan Crawford, responde o teléfono e… pasa o que pasa.

E aínda Hitchcock puxo a falar por teléfono a Eva Marie Saint en North by Northwest (Con la muerte en los talones), en 1959, un ano crucial.

mort-aux-trousses-1959-04-g

MENTRES TANTO, EN EUROPA. La voix humaine de Cocteau non se deixou nunca de representar nin versionar. O mesmo ano no que chega ás pantallas do cinema Pillow Talk, en 1959, e a nova película de Hitchcock, o compositor Francis Poulenc estrea en París a súa coñecida ópera La voix humaine, baseada no texto do poeta surrealista. Unha traxedia lírica nun acto, voz e piano, tan fermosa coma devastadora. En Galicia representouna a soprano galega Laura Alonso nunha produción de Sirgo torcendo.

lauralonso

A soprano Laura Alonso en ‘La voz humana’ de Poulenc/Cocteau

Malia que non estamos a falar aínda de música, o certo é que a ópera de Poulenc revitalizou o fértil imaxinario creado arredor da peza teatral de Cocteau, quizais polo seu caracter híbrido ópera/texto dramático. A soprano María Bayo interpretouna nunha produción, con dirección e escenografía de Paco Azorín, para o Grand Teatro del Liceu en xaneiro de 2015 (Pequena e ilustrativa reportaxe do programa Zona de Obras de TVE sobre a estrea).

cartel-para-cartelera1

Produción de ‘La voz humana’ en Madrid

En Europa, A voz humana ten, porén, dous rostros destacados, os de Anna Magnani e Ingrid Bergman, unidas polo amor a un mesmo home, que protagonizaron, diante dunha pantalla, as máis recoñecidas versións deste texto dramático. A Magnani fíxoo no filme de Roberto Rossellini, L’amore (1948), que, na súa primeira parte, inclúe a representación do monólogo. A depurada ollada de Rossellini e o desgarro de Anna Magnani conflúen nunha das máis descarnadas representacións do texto de Cocteau. Magnani e Rossellini foron amantes entre 1944 e 1949, ano no que Rossellini rodou Stromboli e iniciou unha polémica historia de amor con Ingrid Bergman. Por esa relación extramatrimonial Ingrid Bergman foi declarada persona non grata en territorio estadounidense, onde deixou o seu home e a súa primeira filla para exiliarse en Italia. Por se houbese dúbidas de sobre quen recae a censura e o oprobio, antes e agora.

009_anna_magnani_theredlist

Anna Magnani

L' AMORE

A Magnanni en ‘Una voce umana’, a primeira parte de ‘L’amore’ de Rossellini

Aquí fica a versión íntegra da mediometraxe, Una voce umana, incluída en L’amore. (34 minutos, en boa calidade de imaxe).

Ingrid Bergman, pola súa parte, interpretou o papel nunha película para a televisión, emitida en Estados Unidos en 1966.

the-human-voice_sc

Ingrid Bergman en ‘The Human Voice’ (1966)

Aquí máis cerca a gran Amparo Rivelles gravou para Televisión Española unha excelente versión de La voz humana, dirixida e realizada por Manuel Aguado.

amparo

O fascinio pola muller que lle fala a un teléfono tamén chegou ao cine francés nas memorábeis secuencias de Jeanne Moreau na policíaca Ascenseur pour l’Echafaud (1957), de Louis Malle, con banda sonora de Miles Davis.

ascensorlouismalle

tumblr_n3m6wmSMpf1s1fuk6o1_500

ascensorparaelcadalso

Ascensor_para_el_cadalso-815405947-large

Ou tamén a propia Jeanne Moreau, noutro filme de Louis Malle dun ano despois, Les amants (1958).

lesamants

Catherine Deneuve ou Anna Karina en Vivre sa vie (Jean-Luc Godard, 1962) tamén converteron a conversa telefónica en icona destacada do século XX francés.

Catherine Deneuve

C’est moi, Catherine

tumblr_nvv061K4oc1ugo475o1_400

Anna Karina en ‘Vivre sa vie’. Falar por teléfono, espirse e fumar, sobre todo fumar.

 

ALMODÓVAR. Pedro Almodóvar merecería un capítulo á parte nesta longa entrada que xa encara a súa recta final. Porque ninguén coma el, voraz estilizador do melodrama, é quen de deglutir, reconverter e sublimar, no aspecto textual e estético, un tópico narrativo tan fondamente instalado no noso imaxinario colectivo. En La ley del deseo (1987) é A voz humana a obra que interpreta Carmen Maura (Tina) sobre as táboas dun escenario, mentres a pequena Manuela Velasco canta en play-backNe Me Quitte Pas de Jacques Brel, na versión de Maysa Matarazzo. Velaquí a secuencia completa.

Como adoita suceder nas películas de Almodóvar esta secuencia é unha cita que se recuperará na película seguinte, Mujeres al borde de un ataque de nervios (1988), que foi, no seu inicio, un proxecto de adaptación de La voix humaine de Cocteau. O propio Almodóvar explícao no libro Conversaciones con Pedro Almodóvar de Fréderic Strauss (Akal, 2001).

Pensé en ‘La voz humana’ porque es un monólogo y como quería hacer una película con una sola actriz (Carmen Maura), era perfecto, y el papel de la mujer abandonada escrito por Cocteau es bellísimo. El problema era que el texto no duraba más que unos veinticinco minutos, lo que no bastaba para hacer el largometraje que yo quería. Así que pensé que tenía que contar una hora más de la vida de esta mujer. Mi idea consistía en desplazar la acción dos días antes de esa famosa llamada telefónica. Cuando llegué al cabo de las cuarenta y ocho horas, me di cuenta de que era más largo de lo que debía ser, que tenía muchos personajes femeninos y que ‘La voz humana’ de Cocteau había desaparecido de esta historia; sólo quedaban los decorados: una mujer desesperada esperando la llamada del hombre al que ama junto a una maleta llena de recuerdos.

tumblr_lbdd72pvie1qaseldo1_1280

Lucía (Julieta Serrano), la mujer de Iván: “Es que no estoy curada”

mujeres-al-borde-de-un-ataque-de-nervios-original

“Por favor señora, no me grite que acabo de sufrir un desmayo”

mujeres-al-borde

Pepa Marcos (Carmen Maura) e o contestador automático

Mujeres é por iso unha homenaxe ao teléfono como arma de comunicación emocional. Contestadores automáticos que gravan voces e mensaxes, chamadas que van e volven, pantallas partidas, números, cabinas telefónicas, telefonistas… Mujeres constrúese arredor dun teléfono e iso quizais sexa a máis clara homenaxe de Almodóvar a Jean Cocteau, á herdanza do melodrama e aos seus propios mitos cinematográficos. Á muller de Almodóvar, porén, non a espera o suicidio amoroso senón a rebelión. Agarda por unha chamada ao borde dun ataque de nervios pero tamén arrinca o teléfono da parede ou é quen de lanzar pola fiestra o contestador automático sobre o coche do seu amante. Hai algo de revulsivo na súa desesperada espera. E a construción dun novo personaxe, desde logo, máis libre e independente do xugo emocional e masculino de Iván.

mujeres-al-borde-de-un-at

“No aprende, ella no aprende. Ella no, ella no es profesora como otras”

image64-e1438536092691

Carmen Maura en ‘Mujeres’ ao pé do teléfono

mujeres-al-borde-de-un-ataque-de-nervios

“Es más fácil aprender mecánica que psicología masculina”

E non só La ley del deseo e Mujeres al borde de un ataque de nervios. Tamén en Átame (1990):

tumblr_lc3ysbDJSO1qc93qfo1_500

Banderas e Victoria Abril en ‘Átame’

E, como non, en La flor de mi secreto (1995) onde unha chamada telefónica da nai (Chus Lampreave) ao contestador automático sálvalle a vida á súa filla, a escritora de novela rosa Amanda Gris (Marisa Paredes).

hqdefault

Marisa Paredes, en ‘La flor de mi secreto’, salvada da morte ao escoitar, no teléfono, a voz da súa nai. “Leo, Leo hija…! ¿Estás ahí, Leo?”

 

DÚAS DE MEDO, UN PAR DE SERIES, UNHA DE CIENCIA FICCIÓN E UN DRAMA CONTEMPORÁNEO. Rematamos este repaso persoal de historias de mulleres ao teléfono con algúns modelos contemporáneos, aínda que moi diferentes entre si: Scream, The Ring, Matrix e Brokeback Mountain.

Scream (1996), de Wes Craven, xa un clásico do cine de terror, iníciase ao redor dunha chamada telefónica con tráxicas consecuencias. A protagonista dos primeiros minutos do filme (Drew Barrymore) non solta da man o teléfono (un inalámbrico) durante a conversa e posterior persecución, até que morre apuñalada e destripada por Ghostface no xardín da súa casa. Unha chamada en apariencia inofensiva que se revela mortal.

Casey-Becker-scream-22177508-1264-486

Casey Becker (Drew Barrymore) en ‘Scream’

Un clásico do cinema de terror, a chamada que acojona. Como en The Ring, protagonizada por Naomi Watts. “Quédanche sete días”. Ups.

large

Hai outra chamada telefónica en Brokeback Mountain, o drama amoroso de Ang Lee, que pasará á historia do cinema pola súa crueza e intensidade dramática. A esposa de Jack Twist, papel que interpreta Anne Hathaway, comunícalle ao vaqueiro Ennis del Mar a morte de Jack, o que foi o seu amante secreto, nun suposto accidente na estrada. E revélalle que Jack quixo que botasen as súas cinzas en Brokeback Mountain, o refuxio de amor que compartira con Ennis nun lonxano verán de 1963. “El dicía que era o seu lugar favorito”, di Anne Hathaway, cos ollos cheos de bágoas.

E Matrix. Non podía ser doutra maneira. Ciencia-ficción na que os teléfonos son os que aseguran a teletransportación do mundo real á caverna platónica e virtual de Matrix. Como di Trinity (Carrie-Ann Moss) cando iso pasa: “I’m in”. Estou dentro!

Habería cen mil exemplos máis, moitas series de televisión, que acoden á conversa telefónica entre mulleres como recurso destacado das súas tramas. Sex and the City, Gossip Girl ou Girls son tres casos.

Gossip-Girl

‘Gossip Girl’, hiperconexión postadolescente e lercheo a golpe de Blackberry.

lead_large

Hannah-Horvath-works-for-GQ (1)

Hannah Horvath (Lena Duham) na serie ‘Girls’ da HBO

E a pioneira, Sex and the City (Sexo en Nova York), unha eficaz posta ao día deste tópico narrativo de mulleres ao borde dun teléfono, cuxa radiografía aquí remata.

tumblr_n3x1iztXWc1tohmdxo1_500

Carrie Bradshaw: “Okay, porque penso en ti todo o tempo”

enhanced-buzz-408-1383924767-12

Miranda Hobbes: “Nunca vou ser feliz. Iso non me vai pasar a min”

tumblr_mshjj4MOBZ1s9e6kxo1_500

“Ponte cachonda/o un sandwich?”. Bueno, Carrie, filla, ás veces pásaste de resesa.

tumblr_inline_ne52axjUHI1rbt4gq

Samantha Jones, a mellor de ‘Sex and the City’. “Estou masturbándome. Xa che dixen que o estaría facendo hoxe todo o día”.

Grazas a todas e a todos os que chegastes até o final da conversa. Remato con Adele, como comezamos, e coa sensación de que neste percurso dun século as mulleres deixaron de agardar as chamadas telefónicas dun home para falaren entre elas ou, como Adele, levantar o teléfono, respirar e comezar dicindo: “Ola, son eu…”. (FIN DA PRIMEIRA PARTE)

2DB1A17E00000578-3287105-image-a-33_1445644415797

Adele: “Hello, it’s me, I was wondering If after all these years you’d like to meet to go over everything”

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Deixar unha resposta

introduce os teu datos ou preme nunha das iconas:

Logotipo de WordPress.com

Estás a comentar desde a túa conta de WordPress.com. Sair / Cambiar )

Twitter picture

Estás a comentar desde a túa conta de Twitter. Sair / Cambiar )

Facebook photo

Estás a comentar desde a túa conta de Facebook. Sair / Cambiar )

Google+ photo

Estás a comentar desde a túa conta de Google+. Sair / Cambiar )

Conectando a %s

%d bloggers like this: